ال‌نینوی ۲۰۲۶ در حال تقویت است و احتمال وقوع یک رویداد قوی در پاییز و زمستان پیش‌رو مطرح شده؛ پدیده‌ای که به گفته یک کارشناس هواشناسی می‌تواند با افزایش بارش، بخشی از فشار خشکسالی در ایران را کاهش دهد، اما در صورت بارش‌های شدید و نبود آمادگی، خطر سیلاب و خسارت‌های ناشی از آن را نیز افزایش دهد.
به گزارش نیمرخ/ «مجید حبیبی نوخندان» مدیر گروه پیش‌آگاهی مخاطرات جوی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سازوکار ال‌نینو اظهار کرد: این پدیده بخشی از چرخه بزرگ «ال‌نینو ـ نوسان جنوبی» (ENSO) است که با تغییر دمای سطح آب اقیانوس آرام و الگوهای گردش جوی، می‌تواند مسیر سامانه‌های بارشی و انتقال رطوبت را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد.
وی توضیح داد: این چرخه بین سه وضعیت اصلی ال‌نینو، لانینا و حالت نرمال در نوسان است. در شرایط عادی، بادهای تجاری در امتداد استوای اقیانوس آرام آب‌های گرم سطحی را به سمت اندونزی و استرالیا می‌رانند، اما در زمان وقوع ال‌نینو، این نظم برهم می‌خورد و آب‌های گرم سطحی به سمت بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس حرکت می‌کنند.
حبیبی نوخندان افزود: جابه‌جایی آب‌های گرم باعث تغییر محل شکل‌گیری ابرها و بارش‌های شدید می‌شود و از طریق تغییر گردش واکر، فشار هوا و جریان‌های جوی می‌تواند اثرات خود را به مناطق بسیار دورتر منتقل کند.
ال‌نینو چگونه می‌تواند بر ایران اثر بگذارد؟
مدیر گروه پیش‌آگاهی مخاطرات جوی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو با اشاره به دورپیوندهای جوی گفت: تغییرات بزرگ در اقیانوس و جو می‌توانند الگوهای جوی را در مسافت‌های طولانی منتشر کنند. ال‌نینو می‌تواند بر موقعیت و شدت جریان جت جنب‌حاره‌ای، مسیر حرکت سامانه‌های بارشی، فعالیت سامانه‌های مدیترانه‌ای و سودانی و انتقال رطوبت به منطقه اثر بگذارد.
وی با این حال تأکید کرد: ال‌نینو به‌تنهایی آب‌وهوای ایران را تعیین نمی‌کند و عواملی مانند نوسان اطلس شمالی، نوسان مادن ـ جولیان، وضعیت اقیانوس هند و مسیر سامانه‌های جوی اطلس و مدیترانه نیز می‌توانند اثر آن را تقویت یا تضعیف کنند؛ بنابراین پیش‌بینی‌های فصلی ذاتاً احتمالاتی هستند و نباید آنها را با پیش‌بینی قطعی یک فصل اشتباه گرفت.
ال‌نینوی ۲۰۲۶ در حال تقویت است
حبیبی نوخندان درباره وضعیت ال‌نینوی سال جاری میلادی اظهار کرد: بر اساس یافته‌های علمی و داده‌های هواشناسی اقیانوس آرام، ال‌نینوی ۲۰۲۶ در حال تقویت است و ناهنجاری دمای سطح آب در محدوده Niño-3.4 در ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۱.۴ درجه سلسیوس گزارش شده است.
وی افزود: بر این اساس، احتمال وقوع یک رویداد بسیار قوی برای پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ مطرح شده است، اما قوی بودن ال‌نینو به معنای آن نیست که ایران حتماً با زمستانی بسیار پربارش یا سیلابی مواجه خواهد شد.
این کارشناس هواشناسی تصریح کرد: آنچه اهمیت دارد، احتمال تغییر در الگوهای بارش و افزایش احتمال برخی رخدادهای حدی است که می‌تواند ضرورت آمادگی را بیشتر کند.
افزایش بارش؛ فرصتی برای کاهش فشار خشکسالی
حبیبی نوخندان در پاسخ به این پرسش که آیا ال‌نینو برای ایران خبر خوبی است، گفت: از یک سو افزایش بارش می‌تواند پس از چند سال خشکسالی، فرصتی ارزشمند برای کشور باشد.
وی افزود: افزایش رطوبت خاک، تغذیه سفره‌های زیرزمینی در مناطقی که ظرفیت نفوذ دارند، بهبود وضعیت پوشش گیاهی مراتع و کاهش موقت تنش خشکسالی از جمله پیامدهای مثبت احتمالی افزایش بارش است. حتی می‌توان از یک فصل مساعد برای اجرای برخی برنامه‌های احیای مراتع و جنگل‌کاری استفاده کرد.
روی دیگر ال‌نینو؛ احتمال سیلاب و فرسایش خاک
این کارشناس روی دیگر ال‌نینو را احتمال وقوع بارش‌های شدید و سیلاب دانست و اظهار کرد: اگر بارش‌ها در مدت کوتاه و با شدت زیاد رخ دهند، افزایش بارندگی ممکن است به جای آنکه به ذخیره آب تبدیل شود، به رواناب سطحی و سیلاب منجر شود.
وی ادامه داد: فرسایش خاک، انتقال رسوب، آسیب به زیرساخت‌ها و خسارت به اراضی کشاورزی و مراتع نیز از پیامدهای احتمالی چنین شرایطی است؛ بنابراین نباید بارش بیشتر را همیشه مترادف با آب بیشتر دانست.
باران بیشتر لزوماً به معنای ذخیره آب بیشتر نیست
حبیبی نوخندان یکی از مهم‌ترین نکات برای آینده منابع آب ایران را نوع بارش دانست و گفت: ممکن است در یک فصل مقدار بارش افزایش یابد، اما اگر بخش بیشتری از این بارش به جای برف، به صورت باران رخ دهد، ذخیره طبیعی آب در ارتفاعات کاهش پیدا می‌کند.
وی توضیح داد: برف کوهستانی مانند یک مخزن طبیعی عمل می‌کند و به‌تدریج ذوب می‌شود و در ماه‌های گرم سال، رودخانه‌ها و منابع آب را تغذیه می‌کند. بنابراین اگر دمای هوا بالاتر از حد معمول باشد، کاهش سهم برف و ذوب سریع‌تر آن می‌تواند حتی پس از یک پاییز و زمستان نسبتاً پربارش، منابع آب تابستان سال بعد را با مشکل مواجه کند.
مدیر گروه پیش‌آگاهی مخاطرات جوی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو تأکید کرد: این موضوع برای کشوری مانند ایران که با تنش آبی بلندمدت روبه‌رو است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
تجربه سال‌های گذشته چه می‌گوید؟
وی با اشاره به سابقه سال‌های گذشته گفت: سال‌های همراه با ال‌نینوی قوی می‌توانند با رخدادهای بارشی شدید همراه شوند. زمستان ۱۳۷۶، هم‌زمان با یکی از قوی‌ترین ال‌نینوهای قرن بیستم، با بارش‌های فراتر از معمول و وقوع سیلاب در برخی حوضه‌های کشور همراه بود.
حبیبی نوخندان افزود: سیلاب‌های گسترده فروردین ۱۳۹۸ در استان‌های مختلف و بارش‌های شدید و سیلاب جنوب سیستان و بلوچستان در دی ۱۳۹۸ نیز اهمیت توجه به رخدادهای حدی را نشان می‌دهند.
وی البته تأکید کرد: نمی‌توان هر یک از این رخدادها را صرفاً و به‌طور قطعی به ال‌نینو نسبت داد، زیرا سامانه اقلیمی ایران تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد.
ضرورت آمادگی پیش از بارش‌های پاییزی و زمستانی
این کارشناس هواشناسی با تأکید بر ضرورت آمادگی کشور گفت: پیش از اوج بارش‌های پاییز و زمستان باید وضعیت آبخیزها و سازه‌های آبخیزداری بررسی و نقاط پرخطر سیلاب شناسایی شوند و سامانه‌های هشدار سریع نیز مورد توجه قرار گیرند.
وی افزود: در بخش کشاورزی و منابع طبیعی نیز پایش رطوبت خاک، وضعیت پوشش گیاهی و شرایط مراتع باید جدی‌تر دنبال شود. در صورت وقوع ترسالی، می‌توان از این فرصت برای احیای پوشش گیاهی و تقویت منابع طبیعی استفاده کرد، اما هم‌زمان باید برای رخدادهای بارشی شدید نیز آمادگی داشت.
حبیبی نوخندان تأکید کرد: مهم‌ترین پیام ال‌نینوی ۲۰۲۶ این است که نه باید از آن ترسید و نه آن را دست‌کم گرفت. ال‌نینو یک پیش‌بینی هواشناسی برای یک روز یا یک هفته نیست، بلکه یک پدیده بزرگ‌مقیاس اقیانوسی ـ جوی است که می‌تواند احتمال تغییر برخی الگوهای آب‌وهوایی را در مناطق مختلف جهان افزایش دهد.
وی خاطرنشان کرد: وقتی گفته می‌شود ال‌نینو قوی است، نباید بلافاصله نتیجه گرفت که حتماً امسال در ایران سیل می‌آید یا کشور با بارش بسیار زیاد مواجه خواهد شد.
مدیر گروه پیش‌آگاهی مخاطرات جوی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو افزود: کشوری که سال‌ها با خشکسالی و کم‌آبی دست‌وپنجه نرم کرده است، طبیعتاً از افزایش بارش استقبال می‌کند، اما مدیریت هوشمند آب به این معناست که هم‌زمان با استقبال از باران، برای سیلاب، فرسایش خاک، رسوب‌گذاری و تغییر ذخیره برف نیز آماده باشیم.
وی در پایان گفت: ال‌نینو را باید شناخت، پایش کرد و بر اساس آن آماده شد؛ نه اینکه از آن ترسید یا منتظر وقوع پیامدهایش ماند. اگر آمادگی کافی وجود داشته باشد، بارش‌های احتمالی پاییز و زمستان می‌تواند فرصتی برای کاهش بخشی از فشار خشکسالی باشد و در صورت نبود آمادگی، همان بارش‌ها می‌توانند در قالب سیلاب و خسارت ظاهر شوند.